Let’s Talk Audio

Artikel 10: Wat je moet weten over AM, FM, DAB en DAB+.

Artikel 10: Wat je moet weten over AM, FM, DAB en DAB+.

Wat je moet weten over AM, FM, DAB en DAB+

Ze zijn inmiddels nauwelijks meer te krijgen: radio’s zonder DAB+ ondersteuning. De overschakeling naar het DAB-protocol, voluit Digital Audio Broadcasting, staat voor de deur, en de inmiddels overvolle FM-band zal langzaam maar zeker ten grave worden gedragen. In dit blog geven we een overzicht van AM, FM, DAB en DAB+: de eigenschappen, werking en verschillen.

‘Ouderwetse’ radiosignalen zijn erg zwak, en zouden, wanneer ze los de atmosfeer in zouden worden geslingerd, nooit ver genoeg kunnen komen. Daarom wordt het radiosignaal met een lage frequentie, dat de geluidsinformatie bevat, door de ether gestuurd met behulp van draaggolven met een hoge frequentie. Het koppelen van lage frequenties aan hoge frequentie heet modulatie. Dat kan op twee manieren: amplitude modulatie en frequentie modulatie.

 

Analoog: AM en FM

De oudste vorm van modulatie is amplitude modulatie, ofwel AM. De amplitude (een mooi woord voor sterkte) van de draaggolf wordt voortdurend gemoduleerd (een mooi woord voor vergroot of verkleind). AM kent twee grote voordelen: ten eerste de relatief kleine bandbreedte, waardoor het weinig ruimte in beslag neemt. Minstens net zo belangrijk: AM-signalen zitten elkaar niet in de weg, wat het nog steeds tot dé manier van communiceren binnen de luchtvaart: daar is het van het grootste belang dat vliegtuigen en luchtverkeertorens tegelijk kunnen zenden én ontvangen. Nadelig aan AM is dat het vrij vatbaar is voor storingen in de atmosfeer, zoals bijvoorbeeld bliksem.

 

Daarvan heeft frequentie modulatie, ofwel FM, geen last: niet de sterkte, maar de frequentie van de draaggolf verandert. Dat maakt het tot de logische opvolger van AM: variatie in sterkte heeft namelijk geen effect op de ontvangst, waardoor het makkelijker is om een goed signaal te ontvangen. FM is daarom al decennialang dé manier om radio uit te zenden en te ontvangen. Dat gebeurt via de zogenoemde FM-band, met in Nederland een frequentie van 87,50 tot 108 MHz. De FM-band is opgedeeld in delen van 300 KHz, die elk aan een andere zender zijn toegewezen. Eéns in de zoveel tijd worden deze frequenties onder de verschillende zenders geveild. Dit zijn er na al die decennia zo veel, dat de FM-band inmiddels overvol is geraakt.

 

Digitaal: DAB en DAB+

Gelukkig is er al enige tijd een oplossing voor dit ruimteprobleem: digitale radio. DAB, voluit Digital Audio Broadcasting, stamt al uit de jaren ’80, maar wist lange tijd geen voet aan Nederlandse grond te krijgen. De belangrijkste reden: de kosten – DAB-ontvangers zijn een stuk duurder dan AM- en FM-ontvangers. De voordelen zijn echter groot: DAB bundelt meerdere radiozenders en zendt deze samen op één frequentie uit. Radio’s met ondersteuning voor DAB kunnen het signaal van meerdere zendantennes tegelijk oppikken en daar één sterk signaal uit samenstellen. In plaats van elkaar te storen, overlappen signalen en maken elkaar zo sterker.

In het buitenland is DAB al langere tijd aanzienlijk populairder, wat ook de reden is dat men de techniek heeft verbeterd. Het resultaat is DAB+, dat nog steeds gebruik maakt van meerdere signalen op één frequentie, maar een andere codering gebruikt. Waar DAB nog werd gecodeerd met MPEG1, Layer 2, wordt bij DAB+ gebruik gemaakt van MPEG4/AAC+. Deze codering neemt minder ruimte per zender in beslag, waardoor er nog meer radiozenders binnen dezelfde frequentieruimte passen. Dat bied radiostations de mogelijkheid meerdere programma’s tegelijk te maken en uit te zenden, zodat luisteraars de uitzending van hun voorkeur alleen maar hoeven aan te geven.

 

Geluidskwaliteit?

Digitaal signaal is beter te verzenden en ontvangen dan analoog signaal, dat is duidelijk. Maar hoe zit het met de kwaliteit van het geluid? Analoge en digitale radiosignalen zijn wat dat betreft moeilijk met elkaar te vergelijken. DAB haalt een bitrate van 128 kbps, met MP2-codering. Dat is relatief weinig informatie per seconde, en zorgt voor een behoorlijke vervorming van het geluid. De analoge FM-band heeft daar met een frequentiebereik van 0-15 KHz minder last van. Echter worden daardoor wel tonen hoger dan 15 KHz verwijderd. Dat is voor oudere luisteraars geen probleem, maar de jongere luisteraars missen die hoge tonen wel. DAB+ maakt gebruik van een bitrate van 48 tot 96 kbps. Dat is lager dan DAB, maar omdat er gebruik gemaakt wordt van de geavanceerde AAC-codering, die minder ruimte nodig heeft voor goed geluid, is de geluidskwaliteit toch hoger.

 

Toekomst?

In Nederland hebben DAB en DAB+ vanwege de hogere kosten moeite gehad om voet aan de grond te krijgen, maar de voordelen ten opzichte van analoge radio zijn evident. De Publieke Omroep zendt al uit in het DAB+-formaat, en de commerciële zenders zijn hiertoe ook verplicht: anders zou hun FM-vergunning enkele jaren terug niet verlengd worden. Radio’s zonder ondersteuning voor DAB+ zijn door deze ontwikkelingen nauwelijks meer verkrijgbaar. Ga je zelf binnenkort kijken naar een ontvanger voor digitale radio, dan is goed om te weten dat DAB niet forwards compatible is: DAB+-ontvangers kunnen wel DAB-signaal ontvangen, maar DAB-ontvangers werken helaas niet met DAB+-signaal.

Meer info over Denon´s DM-40DAB+ systeem?

Om u zo goed mogelijk van dienst te kunnen zijn maken wij gebruik van cookies. Als u doorgaat op deze website stemt u in met het gebruik van cookies. Meer informatie.